Thực tập sinh về nước có quay lại Nhật diện Tokutei được không?

Rất nhiều lao động Việt Nam sau khi hoàn thành chương trình thực tập sinh kỹ năng tại Nhật Bản đã về nước, nhưng vẫn mong muốn quay lại làm việc theo diện kỹ năng đặc định Tokutei để có thu nhập tốt hơn và thời gian làm việc dài hơn. Bài viết tổng hợp điều kiện, quy trình và những lưu ý quan trọng dành cho thực tập sinh về nước muốn quay lại Nhật Bản diện Tokutei.

Vì sao nhiều thực tập sinh về nước muốn quay lại Nhật diện Tokutei?

Sau khi hoàn thành chương trình thực tập sinh kỹ năng tại Nhật Bản, không ít lao động nhận thấy quay lại Nhật theo diện đặc định là lựa chọn hợp lý hơn so với việc tìm một đơn hàng thực tập sinh hoàn toàn mới. Người lao động đã quen môi trường làm việc, có vốn tiếng Nhật nhất định và hiểu rõ ngành nghề mình từng làm — đây là những lợi thế mà lao động mới không có.

Diện Tokutei còn cho phép người lao động tự do chuyển nơi làm việc trong cùng ngành nghề, không bị ràng buộc với một công ty tiếp nhận duy nhất như khi đi thực tập sinh, đồng thời mở ra lộ trình làm việc lâu dài hơn tại Nhật Bản.

Tokutei là gì? Khác gì với chương trình thực tập sinh kỹ năng

Kỹ năng đặc định (đặc định) là diện lao động dành cho người nước ngoài có tay nghề, được Nhật Bản áp dụng từ năm 2019 nhằm bù đắp tình trạng thiếu hụt lao động. Khác với thực tập sinh kỹ năng — vốn có mục đích chính là đào tạo, chuyển giao kỹ thuật — Tokutei là diện lao động chính thức, không giới hạn người lao động phải làm việc cho một công ty duy nhất trong suốt thời gian làm việc tại Nhật.

Chương trình Tokutei gồm 2 cấp bậc:

• Tokutei số 1: thời hạn làm việc tối đa 5 năm, áp dụng cho nhiều lĩnh vực ngành nghề khác nhau.
• Tokutei số 2: không giới hạn số lần gia hạn, được phép bảo lãnh vợ/chồng và con, có định hướng tiến tới cư trú lâu dài tại Nhật Bản.

Điều kiện để cựu thực tập sinh được miễn thi khi chuyển sang Tokutei

Người mới, chưa từng đi Nhật, khi đăng ký Tokutei phải trải qua 2 kỳ thi: thi tiếng Nhật (JLPT N4 trở lên hoặc JFT-Basic) và thi kỹ năng chuyên ngành. Đây chính là điểm khác biệt lớn nhất dành cho thực tập sinh về nước: nếu đã hoàn thành thực tập kỹ năng số 2 hoặc số 3 (tương đương khoảng 3 năm) với đánh giá tốt, và đăng ký chuyển sang Tokutei đúng ngành nghề đã thực tập, người lao động được miễn cả hai kỳ thi nói trên.

Điều kiện cụ thể cần đáp ứng:

• Đã hoàn thành chương trình thực tập kỹ năng số 2 hoặc số 3 tại Nhật Bản.
• Có đánh giá hoàn thành tốt từ nghiệp đoàn hoặc công ty tiếp nhận tại Nhật.
• Đăng ký Tokutei đúng lĩnh vực đã thực tập trước đó — nếu đổi sang ngành khác vẫn phải thi lại như người mới.
• Không thuộc diện bị hạn chế quay lại Nhật Bản.

Về nước trước hạn hoặc chưa hoàn thành đủ 3 năm thì sao?

Với những trường hợp về nước trước thời hạn hợp đồng, khả năng quay lại Nhật diện Tokutei phụ thuộc vào lý do về nước, tỷ lệ hoàn thành chương trình và tình trạng hồ sơ tại thời điểm về nước. Đây là nhóm trường hợp cần được xem xét hồ sơ cụ thể thay vì áp dụng chung một quy tắc, vì mỗi lý do về nước (hết hạn hợp đồng phụ, sức khỏe, hoàn cảnh gia đình…) sẽ có hướng xử lý khác nhau. Người lao động thuộc nhóm này nên chuẩn bị đầy đủ giấy tờ chứng minh quá trình làm việc tại Nhật để được tư vấn đánh giá chính xác khả năng đăng ký lại.

Hồ sơ, quy trình và thời gian đăng ký lại diện Tokutei

Quy trình quay lại Nhật diện Tokutei cho lao động đã có kinh nghiệm thường gồm các bước cơ bản:

• Xác nhận điều kiện miễn thi, hoặc đăng ký thi kỹ năng và tiếng Nhật nếu chuyển sang ngành khác.
• Chuẩn bị hồ sơ cá nhân: giấy tờ tùy thân, chứng chỉ đã có, giấy xác nhận hoàn thành thực tập sinh, lý lịch tư pháp, giấy khám sức khỏe.
• Tìm nghiệp đoàn hoặc công ty tiếp nhận (Tokutei kikan) phù hợp với ngành nghề đã thực tập.
• Nộp hồ sơ xin Giấy chứng nhận đủ điều kiện lưu trú (COE) tại Nhật Bản.
• Nhận COE, hoàn tất thủ tục cần thiết tại cơ quan đại diện Nhật Bản, chuẩn bị xuất cảnh.

Thời gian xử lý toàn bộ quy trình phụ thuộc vào việc có phải thi lại hay không và tốc độ tìm được đơn vị tiếp nhận, nên người lao động cần chuẩn bị hồ sơ sớm để rút ngắn thời gian chờ.

So sánh quyền lợi: quay lại diện Tokutei và đi thực tập sinh lần đầu

So với đi thực tập sinh lần đầu, quay lại Nhật diện Tokutei mang lại một số lợi thế rõ rệt:

• Được đối xử như lao động chính thức, quyền lợi và chế độ bảo hiểm tương đương lao động Nhật Bản cùng vị trí.
• Được quyền chuyển nơi làm việc trong cùng ngành nghề nếu có nhu cầu, không bị ràng buộc với một công ty duy nhất.
• Có thể đăng ký cho vợ/chồng hoặc con đi cùng khi đủ điều kiện lên Tokutei số 2 tùy ngành nghề.
• Tận dụng được kinh nghiệm, tay nghề và vốn tiếng Nhật đã tích lũy từ thời gian thực tập sinh trước đó.

Đây là những lý do khiến ngày càng nhiều thực tập sinh sau khi về nước lựa chọn quay lại Nhật Bản theo diện đặc định thay vì tìm một đơn hàng thực tập sinh hoàn toàn mới.

Lộ trình từ Tokutei số 1 lên Tokutei số 2: bảo lãnh gia đình, định cư lâu dài

Sau khi tích lũy đủ kinh nghiệm và tay nghề ở Tokutei số 1, người lao động có thể thi chuyển lên Tokutei số 2 tại các ngành nghề đủ điều kiện. Tokutei số 2 không giới hạn số lần gia hạn, được phép bảo lãnh vợ/chồng và con sang Nhật cùng sinh sống, và thời gian cư trú được tính vào điều kiện xét duyệt định cư lâu dài sau này nếu đáp ứng đủ các yêu cầu khác của cơ quan có thẩm quyền tại Nhật Bản.

Đây là lộ trình phù hợp với những lao động đã có gia đình, mong muốn ổn định lâu dài và đưa người thân sang Nhật cùng sinh sống thay vì chỉ đi làm việc thời vụ.

Chuẩn bị tiếng Nhật và hồ sơ như thế nào cho hiệu quả

Với những trường hợp không đủ điều kiện miễn thi (đổi ngành, chưa đủ thời gian thực tập), việc ôn luyện N4, JFT-Basic và kỹ năng chuyên ngành cần được chuẩn bị có hệ thống thay vì tự học rời rạc. Nhờ lợi thế đã có vốn tiếng Nhật giao tiếp từ thời gian thực tập sinh, thực tập sinh về nước thường ôn tập nhanh hơn người học mới, chủ yếu cần củng cố lại ngữ pháp, từ vựng chuyên ngành và luyện đề theo đúng cấu trúc kỳ thi kỹ năng đặc định.

Cảnh giác lừa đảo, phí môi giới trái phép khi tư vấn quay lại Nhật

Do nhu cầu quay lại Nhật diện Tokutei ngày càng tăng, không ít cá nhân hoặc tổ chức lợi dụng tâm lý muốn đi nhanh, chi phí thấp để thu phí môi giới vượt quy định hoặc hứa hẹn không đúng thực tế. Người lao động nên lưu ý:

• Chỉ làm việc với đơn vị có giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài hợp pháp.
• Yêu cầu minh bạch về các khoản phí trước khi đóng bất kỳ khoản tiền nào.
• Không cung cấp giấy tờ tùy thân, thông tin cá nhân cho người lạ hoặc qua các kênh mạng xã hội không rõ danh tính.
• Thận trọng với những lời cam kết “chắc chắn đậu”, “bao đơn hàng lương cao” thiếu căn cứ rõ ràng.

Với nền tảng tiếng Nhật và kinh nghiệm làm việc thực tế đã có, thực tập sinh về nước có lợi thế rõ rệt khi quay lại Nhật Bản theo diện Tokutei, đặc biệt ở các ngành phổ biến như cơ khí, điều dưỡng (Kaigo) hay xây dựng. Chuẩn bị đúng hồ sơ, xác định đúng điều kiện miễn thi và lựa chọn đơn vị tư vấn uy tín sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian quay lại Nhật Bản làm việc.